Bu ekran titreme testi nasıl kullanılır
Kare kontrolüyle başla. Tarayıcının çizdiği her kareyi 10 saniye boyunca kaydeder ve karelerin eşit aralıklarla gelip gelmediğini, yenileme hızının değişip değişmediğini ve bilgisayarın nerede takıldığını gösterir. Monitörün birkaç saniyede bir titriyorsa daha uzun bir süre seç ve her gördüğünde F tuşuna bas. Geciken bir kareyle çakışan titreme bilgisayardan gelir. Tamamen sabit bir ölçüm sırasındaki titreme ise ekran kartından sonraki bir yerden gelir.
Sonra test ekranlarını titreyen monitörde aç. Koyu griler VRR ve panel titremesini en iyi gösterir, orta gri kayan bantları gösterir, desenler de panelin piksel sürüşünü zorlar. Gözlerin yoruluyorsa ya da titreme düşük parlaklıkta daha kötüyse PWM kontrolüyle bitir.
Monitör neden titrer
Ekran titremesi neredeyse her zaman kısa bir listedeki sebeplerden birinden gelir:
- Değişken yenileme hızı. FreeSync ve G-Sync oyunun kare hızını takip eder, birçok panel de hız değiştikçe parlaklığı biraz değiştirir. Oyunlarda ve yükleme ekranlarında monitör titremesinin en sık sebebi budur.
- Bilgisayar ile monitör arasındaki bağlantı. Çözünürlüğü ve yenileme hızını taşıyamayan bir kablo ya da port titremeye, kıvılcım gibi noktalara ya da bir saniyelik siyah ekrana yol açar.
- Bilerek karartan ayarlar. İçeriğe uyarlanan parlaklık, dinamik kontrast, eko modları ve laptop güç tasarrufu, görüntü değiştikçe arka ışığı değiştirir.
- Yazılım. Ekran kartı sürücüsü hataları, HDR geçişleri ve tek bir uygulamadaki donanım hızlandırma.
- Donanım. Tasarımdan gelen PWM karartma ya da arızalanan bir arka ışık veya panel.
Yazılım titremesi mi, donanım titremesi mi?
Anlamanın en hızlı yolu ekranı bir yazılımla kaydetmektir, örneğin Ekran Alıntısı Aracı’nın video kaydıyla ya da Win + Alt + R ile. Ekran kaydı, ekran kartının gönderdiğini yakalar. Titreme kayıtta görünüyorsa yazılımsaldır: bir sürücü, bir uygulama ya da bir ayar. Kayıt temizse ama monitörde titreme görüyorsan sorun ekran kartından sonradır: kablo, monitör ayarları ya da panelin kendisi.
İki kontrol daha yardımcı olur. Görev Yöneticisi’ni aç: Microsoft’un kendi önerisine göre Görev Yöneticisi de her şeyle birlikte titriyorsa olası sebep ekran sürücüsüdür, sadece diğer pencereler titriyorsa bir uygulamadır. Bir de monitörün ekran menüsünü aç: menüyü monitörün kendisi çizer, bu yüzden oradaki titreme doğrudan monitörü gösterir.
Laptop ekranı titremesi
Laptoplarda önce güç tasarrufuna bak. Intel Panel Self Refresh, grafik çipi uyurken ekranın son kareyi göstermeye devam etmesini sağlar ve bazı panellerde görüntü yeniden değişmeye başlayınca titremeye yol açar. Intel Graphics Command Center’da System, Power altından kapat. AMD laptoplarda Vari-Bright vardır, Windows 11 de Ayarlar, Sistem, Ekran, Parlaklık altına İçeriğe göre parlaklığı değiştir seçeneğini ekler. Bunların çoğu sadece pilde çalıştığı için pildeyken ve şarj aletine takılıyken test et.
Kapağı açıp kapatınca ya da çerçeveye bastırınca titreme değişiyorsa menteşeden geçen ince ekran kablosu hasarlıdır. Bunu hiçbir ayar çözmez. Tamir gerekir, bu da genelde yeni bir ekrana göre ucuzdur.
PWM titremesi ve göz yorgunluğu
Çoğu ekran ya arka ışığa giden akımı düşürerek (DC karartma) ya da onu saniyede yüzlerce veya binlerce kez açıp kapatarak (darbe genişlik modülasyonu, PWM) kısılır. Tam parlaklıkta PWM çoğu zaman kapalıdır, ama parlaklığı düşürdükçe karanlık aralıklar uzar. Çoğu insan bunu fark etmez, ama bazılarında özellikle düşük frekanslı PWM ile baş ağrısı, göz yorgunluğu ya da mide bulantısı olur. 3. adımdaki telefon kamerası ve kalem testleri bunu bir dakikada gösterir.
Buna duyarlıysan parlaklığı bantların kaybolacağı kadar yüksek tut ve parlamayı oda ışığıyla azalt. Satın alırken bağımsız inceleyicilerin titreşimsiz olarak ölçtüğü monitörlere ya da DC karartmalı telefon ve laptoplara bak. Birçok OLED ekran hâlâ PWM kullanır, bu yüzden almadan önce incelemeleri kontrol et.
Kablo ya da monitör ne zaman değiştirilmeli
Önce kabloyu değiştir, çünkü ucuzdur ve sık bir sebeptir. İhtiyacın olan hız için sertifikalı bir kablo al, kısa tut ve adaptör ya da dock olmadan doğrudan bağla. Yeni kabloyla, başka bir portla, temiz bir sürücüyle ve bütün güç tasarrufu kapalıyken titreme devam ediyorsa ve kare kontrolü sabitse geriye şüpheli olarak monitör kalır.
Monitörün kendisinin arızalandığını gösteren işaretler: titreme kendi menüsünde ya da sinyal yok mesajında görünür, monitör ısındıkça kötüleşir, bir vızıltı sesiyle birlikte gelir ya da ekran bölge bölge sönükleşir veya kararır. Arka ışıklar ve güç kartları yıpranır, sorun da genelde büyür.
İade ve garanti ipuçları
Monitör yeniyse iade süresi içinde harekete geç. Türkiye’de internetten aldığın ürünlerde 14 günlük cayma hakkın var, sonrasında 2 yıllık yasal garanti devreye girer. Titremeyi buradaki test ekranlarından birinde, tercihen gri ekranlarda telefonunla videoya çek ve tarihi, modeli, arka etiketteki seri numarasını ve denediğin ayarları not et. Hangi adımları zaten attığını söyle (yeni kablo, başka port, sürücü güncellemesi, VRR kapalı), çünkü servis bunları soracak. Net bir video çok fazla yazışmayı önler.
Diğer ekran kontrolleri
Monitörünün gerçekten belirtilen hızda çalıştığını Hz testi ile kontrol et, arızalı pikselleri ölü piksel testi ile ara, arka ışık sızmasını ve homojenliği de siyah ekranda ve beyaz ekranda kontrol et.
Sık sorulan sorular
Monitörüm neden titriyor?
En sık sebepler: monitöre uymayan bir yenileme hızı, düzensiz kare hızlarına tepki veren değişken yenileme hızı (FreeSync ya da G-Sync), gevşek ya da kalitesiz bir HDMI veya DisplayPort kablosu, HDR, laptoplardaki güç tasarrufu özellikleri, tarayıcının donanım hızlandırması ve ekran kartı sürücüsü hataları. Daha nadiren arka ışık ya da panel arızalanıyordur. Bu sayfadaki tanı düğmeleri belirtini olası sebeple eşleştirir.
Monitörümü titreme için nasıl test ederim?
Bilgisayarının kareleri eşit aralıklarla gönderip göndermediğini görmek için bu sayfadaki kare kontrolünü çalıştır, sonra gri ve desen test ekranlarını açıp nabız gibi atan parlaklığa ya da ışıltıya bak. Arka ışık titremesi için parlaklığı yüzde 20 ila 30’a indir ve beyaz ekranı telefonunla çek ya da kalem testini yap.
Ekranım neden sadece oyunlarda ya da yükleme ekranlarında titriyor?
Bu genelde değişken yenileme hızı (VRR) titremesidir. FreeSync ya da G-Sync ile monitör, yenileme hızını oyuna göre değiştirir ve birçok VA ve OLED panel hız değiştikçe parlaklığı biraz değiştirir. Yükleme ekranları çok düşük ve çok yüksek kare hızları arasında gidip geldiği için titreme orada belirginleşir. Kare hızını en yüksek değerin birkaç fps altına sınırlamak genelde sorunu çözer.
Laptop ekranım neden titriyor?
Laptoplarda olağan sebep bir güç tasarrufu özelliğidir: Intel Panel Self Refresh, AMD Vari-Bright ya da Windows’un içeriğe göre parlaklık ayarı. Bunları kapat ve şarj aletine takılıyken ve pildeyken test et. Kapağı oynatınca titreme değişiyorsa menteşedeki ekran kablosu büyük ihtimalle hasarlıdır ve tamir gerekir.
Monitörümün PWM kullanıp kullanmadığını nasıl anlarım?
Parlaklığı yüzde 20 ila 30 civarına indir, beyaz ekranı aç ve telefon kameranı ona doğrult. Görüntüde kayan karanlık bantlar PWM ile karartma demektir. Kalem testi de işe yarar: beyaz ekranın önünde bir kalemi salla. Düzgün bir bulanıklık yerine birkaç ayrı kalem görüyorsan arka ışık titriyordur.
Kötü bir HDMI ya da DisplayPort kablosu titremeye yol açar mı?
Evet. Çözünürlüğün ve yenileme hızın için gereken bant genişliğini taşıyamayan bir kablo titremeye, bir saniyelik siyah ekranlara ya da kıvılcım gibi noktalara yol açar. Sertifikalı bir Ultra High Speed HDMI ya da DP80 veya DP40 DisplayPort kablosu kullan, kısa tut, adaptörlerden kaçın ve anakarta değil ekran kartına tak.
Ekran titremesi monitörün ölmek üzere olduğunu mu gösterir?
Sadece bazen. Titreme monitörün kendi ekran menüsünde, BIOS’ta ya da hiçbir şey takılı değilken "sinyal yok" mesajında da görünüyorsa arıza monitörün içindedir, çoğu zaman arka ışık ya da onun güç kaynağı. Sadece Windows’ta ya da tek bir uygulamada oluyorsa bir ayar ya da sürücü sorunudur.
Bu titreme testi ekranı yanıp söndürür mü?
Hayır. Bu sayfadaki her test ekranı sabit bir görüntüdür. Hiçbir şey yanıp sönmez, bu yüzden yanıp sönen ışığa duyarlıysan da kullanman güvenlidir. Tek hareket, kare kontrolü sırasında dolan grafiktir.
Titreyen ekran baş ağrısı ya da göz yorgunluğu yapar mı?
Bazı insanlarda düşük parlaklıktaki PWM titremesi, göremeseler bile baş ağrısı, göz yorgunluğu ya da mide bulantısı yapar. Sende de böyleyse parlaklığı yüksek tut ve bunun yerine oda ışığını azalt ya da titreşimsiz (flicker-free) veya DC karartmalı olarak satılan bir monitör seç.
Diğer testler
Siyah ekranTek tıkla tam ekran siyah
Beyaz ekranTek tıkla tam ekran beyaz
Hz testiMonitörün yenileme hızı, tarayıcıda ölçülür
Ekran çözünürlüğü öğrenmeÇözünürlük, fiziksel pikseller, ölçek ve piksel oranı
Ekran boyutu hesaplamaMonitörün kaç inç, PPI ve en boy oranı